Home / اخبار و رویدادها / مصاحبه با مصطفی کریمی: پژوهشگر فعال در حوزه تاریخ خلیج فارس

مصاحبه با مصطفی کریمی: پژوهشگر فعال در حوزه تاریخ خلیج فارس

photo_۲۰۱۷-۰۹-۱۱_۱۸-۲۸-۵۴ (۲)

محمد محمدی

مهندسی دریا | پست الکترونیکی: mohamad.mohamadi4439@gmail.com

ایران از جمله کشورهایی است که از خطوط ساحلی طولانی برخوردار است و از شمال به دریای‌کاسپی و از جنوب به خلیج‌فارس متصل است. خلیج‌فارس هم‌چون پُلی میان شرق و غرب می‌باشد که محل تلاقی فرهنگ‌ها و تمدن‌های بزرگ است. در جهان باستان حتی امروز خلیج‌فارس یکی از پررفت و آمدترین مسیرهای تجاری و نظامی را به خود اختصاص داده. از همین رو خبرنگار حوزه علمی مجله الکترونیک باستان شناسی منظر دریایی به سراغ آقای مصطفی کریمی رفت.

 

در ابتدا برای مقدمه شرحی از رشته تحصیلی و سوابق اجرایی و علمی پژوهشی

اینجانب مصطفی کریمی، دانش‌آموخته‌ی کارشناسی ارشد رشته تاریخ گرایش مطالعات خلیج فارس از دانشگاه تهران هستم. به مدت ۶ سال در مراکز دانشگاهی استان ایلام به‌عنوان مدرس فعالیت دارم. و هم اکنون به‌عنوان معاون آموزشی مرکز علمی کاربردی شهرستان ایوان  مشغول هستم.در مورد سوابق پژوهشی هم به عرض می رسانم که تاکنون بیش از ۲۰ عنوان مقاله  با موضوع تاریخ خلیج فارس در فصلنامه‌ها، همایش‌های ملی و بین‌المللی به چاپ رسانده‌ام و مؤلف کتاب « فرهنگ دریا و دریانوردی در بوشهر و خلیج فارس» می باشم.

نظر به این که جنابعالی دانش آموخته‌ی رشته تاریخ هستید، رابطه‌ی تاریخ(دریایی) و باستان شناسی دریایی را چگونه ارزیابی می کنید

خوب به نظر من برخی رشته‌ي باستان‌شناسی را با رشته‌ي تاریخ یکی می‌دانند اما باید بدانيم که این دو رشته گرچه مشابهت‌هایی با هم دارند، اما دو رشته‌ي متفاوت و مجزا هستند. باستان‌‌شناس، آثار گذشتگان را كشف مي‌كند و در اختيار مورخ قرار مي‌دهد و سپس مورخ  برمبناي آن آثار، تاريخ را واكاوي مي‌كند. از این‌رو باستان‌شناسی دریایی نیز می تواند به عنوان مادر تاریخ دریایی معرفی گردد. چرا که با کشفیات کاوش‌های باستان ‌شناسی دریایی، واقعیت‌های تمدن‌ها و دوره‌های تاریخ مربوط به دریا و دریانوردی مشخص می شود.

در مورد گرایش تاریخ خلیج فارس بیشتر توضیح دهید.

تاریخ گرایش مطالعات خلیج فارس یکی از گرایش‌های ارشد رشته تاریخ هست که رشته نوپایی محسوب می شود و فکر کنم سال ۱۳۸۴ ابتدا دانشگاه تهران در این رشته پذیرش داشت و در سال‌های بعد دانشگاه اصفهان، دانشگاه شهید چمران اهواز و دانشگاه خلیج‌ فارس بوشهر نیز در این رشته در مقطع ارشد دانشجو پذیرش می‌کردند. دانشجویان این رشته به‌صورت تخصصی با جغرافياي تاريخي و دگرگوني‌هاي تركيب انساني و قومي خليج فارس، تاريخ تحولات سياسي خليج فارس از آغاز تا دوره قاجاریه، مناسبات ايران و كشورهاي حاشيه خليج فارس در ادوار تاريخي (با تكيه بر دوران معاصر و نقش قدرت‌هاي خارجي)، تاريخ تحولات اقتصادي خليج فارس با تكيه بر نقش نفت در دوران معاصر، و در آخر نیز با حضور قدرت‌هاي خارجي در خليج فارس و مناسبات سياسي و اقتصادي آنان با كشورهاي منطقه آشنا می شدند.  و همین موضوعات باعث می شود که گرایش مطالعات خلیج فارس یکی از بهترین گرایش‌ها برای دانشجویان رشته تاریخ باشد. چراکه موضوعات بسیار متنوع برای تحقیق و پژوهش دارد که خود همین امر یعنی تعیین موضوع مخصوصاً برای پایان‌نامه یکی از دغدغه‌های اصلی دانشجویان رشته تاریخ می باشد. اما به هرحال این رشته  مقطع دکترا ندارد که دانشجویان این رشته نمی توانند پژوهش‌های خود را در مقطع دکترا ادامه بدهند.

بسیاری از مردم کشور بر این باورند که ایرانیان باستان نخستین دریانوردان بودند.آیا این امر صحت دارد

با توجه به این‌که کهن‌ترین سند دریانوردی جهان که همان «گویجه گلی» معروف است در ناحیه چغامیش خوزستان ایران یافت شده است و قدمت آن به شش هزار سال پیش از میلاد می رسد می‌توان اذعان داشت که ایرانیان باستان نخستین دریانوردان جهان هستند. البته به جز این سند، خط نوشته‌های میخی، سکه های تاریخی و اشیای متنوع دیگری در دست است که نشان می‌دهد ایرانیان از زمان‌های بسیار دور با دریا و دریانوردی آشنایی دیرینه داشته اند.

تاریخ دریانوردی در ایران به چه زمانی بر می گردد

برا اساس پژوهش‌های انجام شده در تاریخ، زمان دریانوردی ایرانیان را به دوره داریوش هخامنشی ارتباط می‌دهند. و البته بنا به سروده حکیم ابوالقاسم فردوسی در شاهنامه،  نخستین کسی که به ساختن کشتی دست زد،  جمشید جم از سلسله پیشدادیان بود:

 گذر کرد زان پس به کشتی بر آب     ***   ز کشور به کشور بر آمد شتاب

فرهنگ دریایی از نظر شما به چه مفهوم است؟رابطه آن با تاریخ(دریایی) چگونه است؟

اگر بخواهیم یک تعریف کلی از فرهنگ دریایی داشته باشیم باید بگوییم که فرهنگ دریایی همان راه و روش زندگی انسان با دریا و در کنار دریا می باشد. یعنی انسان از زمانی که با دریا آشنا می شود سعی در استفاده از آن را داشت. زندگی کردن در کنار دریا، استفاده از نعمت‌های دریا، مسیریابی از طریق دریا یا  همان کرانه نوردی و…؛ که این مسئله منجر به راه و روش‌ها، ابداعات و ابتکارات، تولیدات و اختراعات تمدنی جدید در زندگی انسان با دریا شد. امروزه در مجموع با توجه به تعریف فرهنگ، به آداب و رسوم، آیین ها، رفتارها، جشن‌ها، سنت‌ها، ابداعات و اختراعات انسان که در جغرافیای دریا و دریانوردی به وجود آمده و شکل گرفته اند، فرهنگ دریایی گفته می‌شود. رابطه‌ی فرهنگ دریایی با تاریخ به این شکل است که چون زندگی انسان دارای دوره‌های تاریخی است یعنی این‌که زندگی انسان دارای تاریخ خاص خود و سرگذشتی است. بنابراین فرهنگ دریایی نیز دارای ادوار مختلفی است و هر فرهنگی در دوره‌های تاریخی سرگذشتی متفاوت داشته اند. که امید است پژوهشگران و دانشمندان علم تاریخ، علوم اجتماعی، و باستان‌شناسی دریایی، به کشفیات و شناسایی دقیق این سرگذشت بپردازند.

توصیف شما در مورد فرهنگ دریا و دریانوردی در بوشهر و به طور کل در شمال خلیج فارس چیست؟

این سوال به‌ نظرم خیلی کلی است و برای توصیف فرهنگ دریا و دریانوردی در کرانه های شمالی خلیج فارس توصیه میکنم که حتما به کتاب اینجانب که دقیقاً با همین عنوان است مراجعه شود.

روند تاریخی و دگرگونی فرهنگ دریایی در خلیج فارس را چگونه ارزیابی می کنید؟

خوب در مورد دگرگونی فرهنگ دریایی در منطقه خلیج فارس عوامل و عناصری مانند: نحوه زندگی تولیدیِ مردم ناشی از شرایط زیستی و جبرجغرافیایی آن‌ها (زندگی ساحل نشینی)، بهره‌گیری از ذوق و استعداد فردی و هم‌چنین در شکل‌گیری روند تاریخی آن‌ها دو پدیده مهم اجتماعی یعنی تجارت دریایی و مهاجرت (جا­به‌جایی جمعیت‌ها) که همواره دو عنصر مهم در تاریخ خلیج فارس به شمار می‌روند، تأثیر گذار بوده است. نیز برخی دیگر از این آداب و رسوم و سنّت‌ها، یا در چارچوب عقاید رایج در میان مردم سایر مناطق به وجودآمده‌اند و یا شکل‌گیری آن‌ها ریشه در آداب و رسوم نیاکان آنان در دوران باستان دارد. هم‌چنین باید به این مسئله اشاره کنم که شكل‌گيري اوليه برخی از فرهنگ و سنّت‌هاي دريانوردي منطقه خليج فارس از دوران باستان بوده که در طول تاريخ سير تحول خود را تدريجاً گذارنده‌اند و ما آن‌ها را به شكل آن‌چه كه امروزه وجود دارند مشاهده كنيم  و نیز شکل‌گیری برخی دیگر از آن‌ها یا از زمان ورود اسلام و یا از زمان ورود اروپاییان به منطقه خلیج فارس و یا به یک‌صد سال گذشته باز می‌گردد.

به نظر شما با انجام بررسی‌های باستان شناختی در اعماق خلیج فارس ممکن است چه حقایقی بر ما آشکار شود و این حقایق چقدر در روند هویت سازی ایرانیان تاثیر گذار است

حقیقتا با کشفیات جدید در بررسی‌های باستان شناختی در اعماق خلیج فارس، ممکن است حقایقی روشن بشود که علاوه بر هویت‌سازی برای ایرانیان بلکه تأثیرات جهانی بر تمدن انسان داشته باشد. و تحولات جدیدی در روابط انسان برقرار سازند.  هرچند خود این حقایق هم می توانند سخن از تمدنی ناشناخته داشته باشند اما باز می توانند سندی محکم تر بر غنای فرهنگ و تمدن ایرانی و ایرانیان باشند.

و سخن پایانی

ضمن تشکر از زحمات شما حرف پایانی بنده یک درخواست هست و آن هم این‌که از مسئولان محترم کشور درخواست دارم که به میراث دریانوردی ایران و هویت فرهنگی ایران در منطقه خلیج فارس توجه بیشتری داشته باشند. و برای ثبت آن‌ها در یونسکو هرچه زودتر اقدامات لازم را انجام بدهند که کشورهای عربی این میراث ایرانی را به اسم خود در یونسکو ثبت نکنند. از دانشجویان و فارغ التحصیلان حوزه‌ی مطالعات خلیج فارس و نیز باستان‌شناسی دریایی حمایت بیشتری نمایند (هرچند حمایتی وجود ندارد) و برنامه برای جذب آن‌ها در ارگان‌ها، سازمان‌ها و مراکز پژوهشی وجود داشته باشد.

با سپاس فراوان

© ۱۳۹۶-۱۳۹۵ کليه حقوق این مقاله متعلق به نشریه  الکترونیکی باستان شناسی منظر دریایی است. اطلاعات مندرج در اين پايگاه فقط جهت مطالعه کاربران با رعايت قوانین مطبوعات می باشد. کپی برداري و بازنشر اطلاعات بدون ذکر منبع و رفرنس ممنوع و پيگيرد قانوني دارد.

 

ما را با دوستان خود در دیگر شبکه های اجتماعی در میان بگذارید

Check Also

گفتگو با علی پارسا،نویسنده کتاب بادبانهای جنوب: دریانوردی بادبانی در خلیج فارس و اقیانوس هند

علی پارسا نویسنده کتاب بادبانهای جنوب

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

68 + = 74

This site is protected by wp-copyrightpro.com