Home / آرشیو بر اساس شماره نشریه / واکاوی ریشه های ارتباطات میان فرهنگی در جزیره قشم درپژوهش های عبدالرضا دشتی زاده

واکاوی ریشه های ارتباطات میان فرهنگی در جزیره قشم درپژوهش های عبدالرضا دشتی زاده

تهیه کننده: رامین ادیبی

پست الکترونیکی: Ramin.adibi2012@gmail.com |شنبه، ۹ دی ۱۳۹۶

  • پژوهش های میان فرهنگی 

    Cultural-Group-Cartoon

تقریباً تعریف انسان شناسی فرهنگی با پژوهش های میان فرهنگی در یک راستا قرار می گیرند. در حقیقت تحقیق و تفحض در قلمرو پژوهش های میان فرهنگی به معنای پی بردن به مفهوم و مضمون فرهنگ به واسطه پژوهش های میدانی با مقایسه ی داده های قوم نگاشتی تولید شده ازجوامع مختلف است و در واقع، می توان ازآن به عنوان یک رویکرد برای مطالعات انسان شناختی فرهنگی یاد کرد؛ برای نمونه می توان با استفاده از داده های چند فرهنگی و با تکیه بر روش های آماری، فرضیات را در بوته آزمایش قرار داد.

این «رویکرد کمی» به واسطه مکتب فرهنگ و شخصیت انسان شناسی و در جریان کارهای جورج پیتر مورداک که برای نخستین بار پرونده های پهنه ای روابط انسانی (HRAF) را سازمان دهی کرد، توسعه یافت. قابل ذکر است، امروزه پرونده های پهنه ای روابط انسانی یک بانک اطلاعاتی قوی و بزرگ است که شامل نزدیک به ۴۰۰ پرونده از پژوهش های قوم نگاشتی بر روی گروه های مختلف فرهنگی است که دارای بیش از ۷۰۰ نوع موضوع متفاوت قوم نگاشتی می باشد.

البته کار تطبیقی میان فرهنگی درطی یک فرآیند تاریخی شکل گرفته که ادوارد بارنت تایلور،هربرت اسپنسر و لوئیس هنری مورگان در آن تاثیر به سزایی داشته اند. انسان شناسان نامبرده که در قرن هیجدهم می زیسته اند، اقدام به مقایسه فرهنگ ها و تحلیل آنها در قالب یک توالی زمانی نمودند که به آن تکامل تک خطی نیز گفته می شود؛ طبق این دیدگاه حرکت جوامع به صورت صعودی بوده.

اصطلاحات تحلیلی و روش شناختی مورگان بسیار پیچیده بود. وی با انجام پژوهش های میدانی بر روی سرخپوستان سنکا و جمع آوری داده از نزدیک به ۷۰ قبیله سرخپوستی در آمریکا، سهم زیادی در پژوهش های تطبیقی میان فرهنگی داشت و افزون بر آن، وی موفق به کشف نظام طبقه‌بندی خویشاوندان گردید.طرح فرگشتی مورگان بسیار پیچیده تر بود به گونه ای که بر اساس ظرفیت فنی فرهنگ و فن آوری مواد را نیز در بر می گرفت.

عدم پذیرش تکامل گرائی وایجاد گونه ای از کارهای تطبیقی توسط فرانتس بوئاس و شاگردش با رویکرد کار تطبیقی میان فرهنگی در قالب انسان شناسی فرهنگی برای نزدیک به ۴۰ سال نیز قابل توجه است.

پژوهش های تطبیقی میان فرهنگی نیز در مکتب فرهنگ و شخصیت انسان شناسی توسط دانشمندانی همچون: رالف لینتون، روث فولتون بندیکت، ادوارد ساپیر، دو بوا کورا و آبرام کاردینر (به عنوان روان‌کاوی) انجام گرفت. این نکته قابل ذکر است، که گرایش به سمت پژوهش در خصوص فرهنگ و شخصیت مستلزم کاربرد تئوری آسیب‌شناسی روانی برای مطالعه فرهنگ بود: به نحوی که انسان شناسان فرهنگی داده های میدانی خود را ارائه کردند و و کاردینر مشخصات یک فرهنگ شاخص را عرضه نمود. البته استفاده از این رویکرد در این مکتب با مشکلاتی نیز همراه بود که در جای دیگر به تفصیل به آن خواهیم پرداخت.

جورج پیتر مورداک از مکتب فرهنگ و شخصیت انسان شناسی یکی از تاثیر گذارترین شخصیت هایی است که بر روی تحلیل های میان فرهنگی کار کرده؛ قابل ذکر است، وی از دانشجویان ویلیام گراهام سامنر بود. افزون بر آن، مورداک یکی از نادرترین انسان شناسان آمریکایی در اوایل قرن ۲۰ میلادی است که توسط شخصی خارج از سنت های بوئاس آموزش دیده بوده . در واقع، ریشه های فکری مورداک از نظریات اشخاصی همچون: تایلور،هربرت اسپنسر و لوئیس هنری مورگان نشأت گرفته است.
وی در ابتدا بین دهه های ۱۹۳۰ تا ۱۹۴۰ بررسی های میان فرهنگی خود را انجام داد و پس از آن پرونده های پهنه ای روابط انسانی را با استفاده از این داده ایجاد نمود همچنین او به بخاطر کارهایش در خصوص نظام های خویشاوندی از شهرت خاصی برخوردار است.
البته پژوهش های وی خالی از مشکل نبوده و یکی از آنها از دست رفتن برخی داده ها است، اما همچنان پایگاه داده ای که وی ایجاد نموده در حال به روز رسانی، بهبود و گسترش یافتن است. شایان ذکر است،امروزه حاصل پژوهش های وی منجر به درک بهتر رشته انسان شناسی و علوم اجتماعی در موضوعاتی از قبیل: پیچیدگی ها، خویشاوندی، ازدواج، تبار، روند اجتماعی شدن، مذهب، جنگ و … شده(Collings,2006: 613-614).

–  Collings, Peter. (2006). CROSS-CULTURAL RESEARCH. In H. J. Birx, Encyclopedia of anthropology (pp. 556-557). Sage Publications Ltd.

وجود برخی از عناصر ذکر شده در پژوهش های آقای دکتر عبدالرضا دشتی در خصوص جزیره قشم جالب توجه است که درقسمت ذیل به تحلیل و تفسیر برخی از آنها  از زبان ایشان پرداخته ایم:

  • پژوهش های تطبیقی میان فرهنگی در جزیره قشم توسط عبدالرضا دشتی زاده 

    ۰۰۰۰۵۲۸

در همین زمینه عبدالرضا دشتی زاده گفت: جزیره قشم به‌عنوان بزرگترین جزیره خلیج‌فارس شناخته می شود و بنده به جهت پژوهش در زمینه تنوع فرهنگی و روابط میان فرهنگی بین آفریقا، هندوستان و جزیره قشم، بر روی دو گروهِ دریانوردان و زنان متمرکز می باشم. وی در ادامه افزود: دریانوردان قشمی به واسطه جهازهای بادی (لَنج های بادبانی) خود به کراچی،خورمیان، بمبئی، کالیکوت، مالابار و … سفر می کرده اند و از این طریق الوار برای ساخت و ساز لَنج، قایق های حُوری (ساخت کالیکوت برای ماهی گیری)، زیورآلات و پارچه (برای زنان)، بوخور  و انواع میوه را از کشور هندوستان به جزیره قشم وارد می نمودند.

دریانوردان قشمی افزون بر هندوستان، به بنادر مختلف قاره آفریقا همچون: بربره، سیمارنگه، بمباسه، دارالسلام و جزیره زنگبار نیز سفر می نمودند و از آن سرزمن ها به واسطه لنج های بادبانی چندل (تیرهای چوبی برای استفاده در معماری سقف منازل)، نمک، حیوانات اهلی (مانند: بز) و انواع میوه را به جزیره قشم حمل می کردند. ایشان تاکید کردند:  بدون شک به دنبال روابط تجاری ارتباطات میان فرهنگی نیز به طور محسوس شکل می گیرند، برای نمونه در حوزه موسیقی (به ویژه در موسیقی زار و آوای دریانوردان) ردپای آفریقا بیشتر از هندوستان مشاهده می شود.

در خصوص زنان که از اهمیت خاصی در پژوهش های میان فرهنگی در جزیره قشم برخوردار هستند، ذکر این نکته ضروری است که  تاثیر و تاثر فرهنگ هندی بیش از دیگر فرهنگ ها رویت می شود؛ زیرا در طول سفرهای دریایی میان دریانوردان قشمی و مردمان ساکن در کرانه های هندوستان (به ویژه بمبئی و کالیکوت) ازدواج هایی صورت می گرفته؛ دشتی زاده در ادامه افزود، از نقاط مشترک هندیان و دریانوردان قشمی برخورداری از مذهب مشترک بوده -سنتی شافعی-. افزون بر آن،در پوشاک و غذا ردپای فرهنگ هندی نیز به کرات دیده می شود. برای نمونه، در جزیره قشم نانی پخت می شود به نام  تموشی که با نان ماسالا در هندوستان قابل مقایسه است همچنین در حوزه زیورآلات و وسایل روزمره عناصر قابل تطبیق با هندوستان وجود دارد که از آن جمله می توان به وجود نوعی النگو  به نام بنگری و نوعی کوزه به نام جهله اشاره نمود.

از منظر زبان شناختی نیز مولفه های قابل سنجشی برای پژوهش وجود دارد؛ برای نمونه ساکنین جزیره قشم به جلو یا مستقیم می گویند: سیده (seedhe) که خاستگاه این واژه زبان هندی است. دشتی زاده در ادامه بیان کرد: جریان اصلی این تاثیر و تاثرات از پدیده ازدواج نشات می گیرد.

ذکر این نکته نیز خالی از لطف نیست که  در پوشش گیاهی جزیره قشم نیز نوعی تاثیر و تاثر وجود دارد؛ که برای نمونه می توان به گاروم زنگی و انجیر معابد  اشاره نمود که از زنگبار، هندوستان و سری لانکا به این منطقه آورده شده .

دشتی زاده در پایان افزود: هر یک از موارد ذکر شده نیاز به پژوهش های گسترده ای دارند که امیدواریم محققان بیشتری به این موضوعات بپردازند. در حاضر بنده نیز بر روی این حوزه متمرکز هستم و تا کنون بیش از صد مصاحبه با اقشار مختلف جزیره قشم داشته ام، انشاالله  بر آیند این پروژه در طی یک سال آینده در قالب کتابی تحت عنوان «گنیجنه های میراث انسانی جزیره قشم» منتشر خواهد شد  که موارد مذکور به طور مفصل تری در آن منعکس گردیده.

© ۱۳۹۶-۱۳۹۵ کليه حقوق این مقاله متعلق به نشریه  الکترونیکی باستان شناسی منظر دریایی است. اطلاعات مندرج در اين پايگاه فقط جهت مطالعه کاربران با رعايت قوانین مطبوعات می باشد. کپی برداري و بازنشر اطلاعات بدون ذکر منبع و رفرنس ممنوع و پيگيرد قانوني دارد.

رفرنس :

ادیبی , رامین. (۱۳۹۶, دی ۰۹). فرهنگ‌دریایی از منظر باستان‌شناسی. بازیابی از ماهنامه الکترونیک باستان شناسی منظر دریایی : http://farhang-darya.com/1396/10/08/qeshm/

ما را با دوستان خود در دیگر شبکه های اجتماعی در میان بگذارید

Check Also

photo_۲۰۱۸-۰۱-۰۹_۱۲-۲۱-۵۲

کارگاه آموزشی مستندنگاری دیجیتال یافته ها در محوطه های باستانی ساحلی و دریایی

. . مارا در رسانه ها دنبال کنید: می توانید از طریق راه های ارتباطی ...

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

7 + 1 =