Home / اخبار و رویدادها / مصاحبه با آقای عباسعلی بیات، دبیر شورای فرهنگ دریاسالاری در معاونت فرهنگی، اجتماعی و گردشگری دبیرخانه مناطق آزاد

مصاحبه با آقای عباسعلی بیات، دبیر شورای فرهنگ دریاسالاری در معاونت فرهنگی، اجتماعی و گردشگری دبیرخانه مناطق آزاد

محمد محمدی

مهندسی دریا | پست الکترونیکی: mohamad.mohamadi4439@gmail.com

داستان بر هم‌کنش انسان با اقیانوس‌ها به روزگاران بسیار دور باز می‌گردد. خداوند بلندمرتبه پهنۀهای گستردۀ آبی را همچون خوانی پر برکت که در آن نعمت‌های گوناگون قرار دارد به جهت  فراخ شدن و آسان شدن زندگی بشر بر ساحت کره خاکی گسترانیده است.  پهنه‌های آبی همواره از فضیلت‌های بسیاری برای عالم بشریت برخوردار بوده و هست که از آن جمله می‌توان به منابع سرشار غذایی، ارتباطات میان‌فرهنگى ، امور تجاری و جنگی اشاره نمود. ‌امروزه فرهنگ‌دریایی از ابهت و ارزش خاصی برخوردار است، همچنان که دولت‌ها سعی کرده‌اند این امر را در اولویت امور مربوط به قانون‌گذاری‌ها قرار دهند. در این‌عصر، واژۀ فرهنگ‌دریایی معنایی فراتر از استفاده بشر از دریا را در بر می‌گیرد و جلوه‌های مادی به جای مانده از آن قسمت مهم و جدا نشدنی از خاطرات و سرگذشت آدمیان را در بر می‌گیرد، روی هم رفته تجلی مادی و معنوی فرهنگ‌دریایی  نظیر روزنه‌ای است که ما را با آب‌ها متصل می‌کند. گفتنی است درک پیوند تاریخی بشر با آب‌ها یک امر بایسته است زیرا به موازات آنکه گذشته‌ی آدمیان  در آن نهان  شده آینده‌ی آنان نیز در آب‌ها سرمایه‌گذاری شده. از همین روی خبرنگار ماهنامه الکترونیکی- غیر بر خطر باستان‌شناسی منظر دریایی در راستای تحقق رسالت این رسانه که همانا توسعه فرهنگ‌دریایی در اقشار مختلف جامعه است گپی خودمانی را با آقای عباسعلی بیات، دبیر شورای راهبردی فرهنگ دریا سالاری دبیرخانه شورای عالی مناطق آزاد، انجام داده که مشروح آن را در ذیل می خوانید.

topic-image_culture

✅ محمد محمدی «خبرنگار»: جناب آقای بیات گرامی لطفاً شرح‌حال مختصر از خودتان برای ما بازگو کنید:

 آقای عباسعلی بیات: کارشناسی سینما خوانده‌ام و با موضوعات مختلف فرهنگی‌هنری از جمله شعر، عکاسی، فیلمنامه نویسی و … آشنا هستم.آشنایی‌ بنده با مقوله‌ی «دریا» از سال ۸۰ در زمان حضورم در معاونت فرهنگی فرهنگسرای اندیشه برمی‌‌گردد که میزبان فعالین حوزه‌ی آبی بودم. بعدها در سال ۹۲ به بخش فرهنگی شورای عالی صنایع دریایی دعوت شدم.هم‌اکنون نیز به عنوان دبیر شورای فرهنگ دریاسالاری در معاونت فرهنگی، اجتماعی و گردشگری دبیرخانه مناطق آزاد مشغول به فعالیت هستم.

تعریف جنابعالی از ((فرهنگ‌دریایی)) چیست؟

اساساً فرهنگ را رسوب عادات، اعتقادات، رفتار، گرایش‌ها و …. در یک جامعه می‌دانند. نقطه شروع پیدایش یک فرهنگ،  نیاز به آن موضوع است و سپس آشنایی، بعد تجربه و آنگاه علاقه و در ادامه تکرار که باعث می شود موضوعی در جامعه نهادینه شده و رسوب کند و اصطلاحاً به فرهنگ تبدیل شود. متاسفانه فرهنگ‌دریایی به‌طور کاملاً مشهود در گام‌های اول دچار مشکل است و به فرمایش رهبر معظم انقلاب یک غفلت عمومی در حوزه دریایی رخ داده است.

نشانه اول وجود «فرهنگ‌دریایی» یعنی احساس نیاز به دریا، یک سوال: کلاً مردم ایران منتظر هیچ خبری از دریا هستند؟ چقدر با دریا و موضوعات عمومی و تخصصی آن آشنا هستند؟ چه مقدار تن به تجربه فعالیت‌ها، تفریحات و ورزش‌های آبی داده‌اند؟ چند بار در طول عمر؟ فکر می‌کنید اصلاً در موضوعی به رسوب و فرهنگ در حوزه دریایی رسیده‌ایم؟ اما اجاق درست کردن و جوجه خوردن در کنار آب به یک خرده‌فرهنگ تبدیل شده است.

برعکس مبارزه با «فرهنگ‌دریایی» دانسته یا ندانسته هست. مثلاً در جاده‌های شمال سر هر پیچ تابلوهایی نصب شده که چندین نفر کشته شده‌اند. این عمل شاید هدف دیگری داشته باشد ولی در باطن یعنی نرو خطر دارد. اگر جوانی بگوید به دریا می‌رود قبل از همه خانواده مخالفت می‌کنند که خطر دارد در حالی‌که بیشتر مشکلات بخاطر عدم اطلاعات، آشنایی و تجهیزات و امکانات است. و متاسفانه در میان نهادهای دریایی هیچ نهاد فرهنگی وجود ندارد که بصورت قانونی بتواند پیگیری کرده و مثلا تابلوهای جاده شمال را جمع‌آوری و یا تغییر دهد. این یک نمونه کوچک از موضوعات فرهنگی‌دریایی است؛ عمق ماجرا بسیار ژرف‌تر از این موضوعات است.

در شورای راهبردی فرهنگ دریاسالاری،چه اقداماتی را در زمینه گسترش فرهنگ دریایی انجام داده و یا در برنامه دارید؟

تشویق به رویکرد دریایی در مناطق آزاد اولین اقدامات بوده که پیرو آن ورزش‌های آبی حرکت‌هایی داشته و تفریحات آبی رو به توسعه بوده و در بین مسئولین و سرمایه گذاران نیز به موضوعاتی در دسترس تبدیل شده و نتایج آن به مرور مشاهده خواهد شد.

با توجه به موارد ذکرشده،متولی اصلی فرهنگ دریایی در کشور از نظر شما چه سازمان یا نهادی است؟

متاسفانه هیج نهاد فرهنگی جامع در حوزه‌ی‌ دریایی وجود ندارد و تعداد معدودی واحد‌های فرهنگی هستند. نهادها محدود و بخشی عمل می‌کنند و اساساً از نیروهای فرهنگی بهره نمی‌برند و عموماً یکی از مهندسان مدیریت، این‌گونه امور را در دست می‌گیرد که نوع برخورد و حاصل آنها کارشناسانه نیست. در حالی‌که باید نهاد مستقل و متمرکزی در این موضوع تشکیل شود و بنده سال‌هاست پیشنهاد تشکیل یک سازمان مردم‌نهاد با همیاری نهادهای‌دریایی و یا یک نهاد تخصصی زیر مجموعه ریاست جمهوری را دارم. به‌صورت خاص مرکز توسعه گفتمان آبی، ساحلی و دریایی. چراکه موضوعات فرهنگ‌دریایی به تمام وزارتخانه‌ها مرتبط است.

با توجه به این که جنابعالی در شورای‌عالی‌ صنایع‌دریایی نیز مدتی بوده اید،آیا این امر جزو اختیارات و وظایف شورای‌عالی صنایع‌دریایی نیست؟

برخی موضوعات فرهنگی و اجتماعی در حوزه دریا وجود دارد که فرابخشی است؛ مانند معضلات خانواده‌ی دریانوردان در دوری پدر خانواده. این موضوعات به کدام نهاد دریایی مربوط است؟ اگرچه مدیران دغدغه‌مند این موضوعات هستند اما سازمان‌کشتیرانی که بهره‌بردار مستقیم این عزیزان است سر‌فصلی در شرح وظایف این موضوعات دارد؟ البته که دلیلی هم ندارد که باشد چون این موضوعات تخصصی و در حوزه اجتماعی است. اما کدام نهاد است که بتواند موضوعات فرابخشی دریایی را احصاء و پیگیری کند که بسیارند این موضوعات.

اساسا حضور بنده در شورا با همین نیت بود لیکن در آن زمان علیرغم تلاش ما شورا دستورالعملی برای تشکیل بخش‌فرهنگی نداشت و در کل خود شورا نیز یک نهاد فنی و استراتژیک بود و اساساً سازوکار تبلور این زیر مجموعه را نداشت چرا که مثلاً موضوعات بررسی‌شده باید مصوبه شورا را می‌داشت که عموماً وزرای عضو بنا به رویکرد فنی، مهندسی، اقتصادی، صنعتی و سیاسی موضوعات، گرایش تخصصی فرهنگی نداشتند.

تعامل «فرهنگ‌دریایی» با توسعه پایدار چگونه است؟آیا این امر در ایران به موازات هم صورت گرفته است؟

اگر «فرهنگ‌دریایی» وجود داشت باید همه می‌دانستند که توسعه‌پایدار ایران لاجرم است که دریا‌پایه باشد. فاصله «فرهنگ‌دریایی» با اقتصاد‌مقاومتی و توسعه‌پایدار را در جای‌جای زندگی مردم و برنامه‌ریزی‌های خرد و کلان ملی را می‌توان بررسی کرد.

چند درصد سرمایه‌گذاران اصلاً با موضوعات دریایی آشنا هستند؟ در برنامه‌های توسعه چه میزان به موضوعات دریایی اهمیت داده شده؟ گردشگری‌دریایی چند درصد برنامه‌های هم‌وطنان را به‌خود اختصاص داده است؟ با داشتن هزاران کیلومتر دسترسی به آب جایگاه ورزش‌های آبی ایران در صحنه رقابت‌های بین‌المللی کجاست؟ با این رویکردها فرهنگ‌دریایی با توسعه پایداری که باید دریاپایه باشد چقدر فاصله دارد؟

به موضوع گردشگری دریایی اشاره کردید،رابطه آن را با «فرهنگ‌دریایی» چگونه ارزیابی می کنید؟

گردشگری دریایی در کشور ما از همه انواع گردشگری پرچالش‌تر بوده و هست و به محض شنیدن آن موضوعاتی مانند هنجارشکنی‌ها طرح سالم‌سازی دریا به ذهن متبادر می‌شود در حالیکه گردشگری دریایی با گردشگری‌ساحلی و آب‌تنی در دریا متفاوت است. گردشگری‌دریایی بصورت خاص سوارشدن بر شناور و دورشدن از ساحل به منظور گردشگری است مانند گذراندن شب‌هایی در دل دریا و کسب این تجربه ناب و یا دیدن جزایر و زیبایی‌های زیست محیطی و …. در دل دریاها. برخی حتی سفرهای دریایی به‌منظور تجارت را جزو گردشگری دریایی نمی‌دانند کما این‌که از خیل مسافران بندرعباس و قشم تعداد کمی به دیدن جزایر اطراف مانند: هرمز و هنگام می‌روند درحالی‌که اگر کمی رویکردگردشگری به سفرها اضافه شود و تبدیل به فرهنگ شود گردشگری دریایی در ایران بسیار مورد اقبال خواهد بود.

بسیاری بر این باورند که مغایر بودن گردشگری دریایی(آبی،ساحلی) با موازین اسلام، علت اصلی عدم توسعه این نوع گردشگری است.نظر جنابعالی در این رابطه چیست؟

چطور ممکن است دین اسلام که شنا یکی از ورزش‌هایی است که شرط‌بندی روی آن حلال است با گردشگری‌دریایی یا تفریحات آبی و ساحلی مشکل داشته باشد؟ اگر مشکلی هست از نوع عملکرد ماست. مثلاً در نمونه پرچالش آب‌تنی در سواحل، در منطقه آزاد انزلی دو مجموعه‌ی تفریحی بانوان و آقایان ساخته شده است که بسیار مورد استقبال قرار گرفته و هیچ مشکلی هم با موازین شرعی ندارد. به‌نظرم در این‌گونه موارد بیشتر به‌جای تمرکز بر خلاقیت و یافتن راهکارهای توسعه سالم که بخشی از سرفصل‌های توسعه «فرهنگ‌دریایی» است سعی بر خط زدن صورت مسئله بوده است.

جهت جمع بندی فرهنگ دریایی در ایران را چگونه توصیف می کنید؟و چه راهکاری برای توسعه این مقوله دارید؟

همانطور که قبلاً اشاره شد تاکنون هیچ سازوکاری برای بسترسازی به‌منظور ایجاد «فرهنگ‌دریایی» در ایران نبوده و حاصل اقدامات بخشی نیز همین است که می بینیم. لذا باید نهادی فرابخشی و یا مردم‌نهاد با رویکرد تخصصی توسعه گفتمان‌دریایی تشکیل شود تا با جلب توجه عمومی، تکرار، ایجاد علاقه و رسوب این تعلق خاطر به آب و سواحل و دریا در جامعه به «فرهنگ‌دریایی» دست یابیم.

و سخن پایانی؟

«وللماء کل شیء حی». عرش خدا بر آب بنا شده است. در ایام حج هر شکاری جز ماهی‌گیری حرام است. آیات آب تقریباً سه برابر آیات ارض در قرآن هستند. آب مهریه حضرت فاطمه سلام‌الله‌علیهاست. آب نشانه‌ی مظلومیت شهدای کربلاست. حسین (ع) کشتی نجات است. هر که در آب غرق شود گناهانش بخشیده می‌گردد و حتی گفته‌اند شهید است تا زمانی‌که آب هست طهارت با خاک مجاز نیست. آبرو، همه‌ی وجهه‌ی اجتماعیست. آب‌پاکی بر دست ریختن. دل به دریا زدن. دریا دل بودن. ۸۰% منتفع‌ترین شهرهای جهان ساحلی هستند. در بین ۲۰ کلان شهر ایران هیچ‌کدام ساحلی نیستند! به کجا می رویم؟ آیا دین و باورهای فرهنگی اسلام ما را از آب فاصله داده یا دست استعمار به کمک دشمن دانا و دوست نادان؟ ایران اسلامی باید دریایی‌ترین کشور جهان باشد.

© ۱۳۹۶-۱۳۹۵ کليه حقوق این مقاله متعلق به نشریه  الکترونیکی باستان شناسی منظر دریایی است. اطلاعات مندرج در اين پايگاه فقط جهت مطالعه کاربران با رعايت قوانین مطبوعات می باشد. کپی برداري و بازنشر اطلاعات بدون ذکر منبع و رفرنس ممنوع و پيگيرد قانوني دارد.

 

ما را با دوستان خود در دیگر شبکه های اجتماعی در میان بگذارید 

Check Also

parsaaa

گفتگو با علی پارسا،نویسنده کتاب بادبانهای جنوب: دریانوردی بادبانی در خلیج فارس و اقیانوس هند

علی پارسا نویسنده کتاب بادبانهای جنوب

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

53 + = 63